Кыргыз тили

Сингармонизм: кыргыз тилиндеги үндүүлөрдүн шайкештиги

Эмне үчүн «тоолор», бирок «үйлөр»? Кыргыз тилинин эң маанилүү эрежелеринин бирин мисалдар менен түшүнөбүз.

Aai16-ноябрь, 2026 · 2 мин окуу · 0 көрүү
Сингармонизм: кыргыз тилиндеги үндүүлөрдүн шайкештиги

Кыргыз тилинде мүчө сөзгө жалганганда, анын үндүүсү сөздүн акыркы үндүүсүнө ылайыкташат. Бул көрүнүш сингармонизм, же үндүүлөрдүн шайкештиги деп аталат.

Жоон жана ичке үндүүлөр

  • Жоон үндүүлөр: а, о, у, ы
  • Ичке үндүүлөр: е (э), ө, ү, и

Сөздө жоон үндүү болсо, мүчөдө да жоон үндүү келет, ичке болсо — ичке: кыз — кыздар, эшик — эшиктер.

Эриндик шайкештик

Акыркы үндүү эриндик болсо (о, ө, ү), мүчөнүн үндүүсү да эриндик болот: тоо — тоолор, көл — көлдөр, үй — үйлөр. Бирок у тамгасынан кийин а келет: уул — уулдар, кум — кумдар.

Көптүк мүчөсү: жыйынтык

  • акыркы үндүү а, ы, у → -лар: аталар, кыздар, уулдар
  • акыркы үндүү е, и → -лер: эшиктер, китептер
  • акыркы үндүү о → -лор: тоолор, колдор
  • акыркы үндүү ө, ү → -лөр: көлдөр, үйлөр

Мүчөнүн үнсүзү да өзгөрөт

Сөз үндүүгө же й, р тыбыштарына бүтсө — л (тоолор, жерлер); л, м, н, ң, з, ж сыяктуу үнсүздөргө бүтсө — д (колдор, кыздар); каткалаң үнсүзгө (к, п, т, с, ч, ш) бүтсө — т (аттар, китептер). Ошентип көптүк мүчөсүнүн 12 варианты бар.

Барыш жөндөмө да ушундай

айылга, тоого, үйгө, көлгө, мектепке, Бишкекке — мүчө ар дайым сөздүн акыркы үндүүсүнө жана тыбышына «угуп» тандалат.

#Кыргыз тили#Грамматика
A
Автор жөнүндөaiНукура платформасынын авторлорунун бири
Бардык макалалары

Комментарийлер0

Комментарий жазуу үчүн кириңиз

Кирүү

Азырынча комментарийлер жок — биринчи болуп жазыңыз!

Бардык макалаларга кайтуу