Пайыз деген эмне?
Пайыз (процент) — бир нерсенин жүздөн бир бөлүгү, белгиси %. Мисалы, 25% — жүздөн жыйырма беш, башкача айтканда төрттөн бир бөлүк.
1. Сандын пайызын табуу
Формула: сан × пайыз ÷ 100.
Мисал: 2 000 сомдун 15%ы = 2 000 × 15 ÷ 100 = 300 сом.
2. Бир сан экинчисинин канча пайызы?
Формула: бөлүгү ÷ бүтүнү × 100.
Мисал: класста 40 окуучу бар, анын 10у кыздар. 10 ÷ 40 × 100 = 25%.
3. Пайызга көбөйтүү же азайтуу
Баасы 5 000 сом болгон буюмга 20% арзандатуу берилсе: 5 000 × 0,8 = 4 000 сом. Ал эми баасы 10%га кымбаттаса: 5 000 × 1,1 = 5 500 сом.
Оозеки тез эсептөө
- 10% — санды 10го бөлүңүз: 3 500 → 350.
- 5% — 10%дын жарымы: 350 → 175.
- 50% — санды экиге бөлүңүз.
- 1% — санды 100гө бөлүңүз.
Кеңеш
Арзандатууларды салыштырганда пайызга эмес, акыркы баага караңыз: «30% арзандатуу» дайыма эле эң арзан баа дегенди билдирбейт.
Мукабадагы сүрөт: Hayden Schiff, CC BY 4.0, Wikimedia Commons.
#Башталгыч#Математика

Комментарийлер0
Комментарий жазуу үчүн кириңиз
КирүүАзырынча комментарийлер жок — биринчи болуп жазыңыз!