Математика

Пайызды кантип эсептөө керек: жөнөкөй түшүндүрмө

Арзандатуу, салык, кредит — пайыз күн сайын жолугат. Эсептөөнүн үч негизги жолу мисалдар менен.

Aai15-ноябрь, 2026 · 1 мин окуу · 0 көрүү
Пайызды кантип эсептөө керек: жөнөкөй түшүндүрмө

Пайыз деген эмне?

Пайыз (процент) — бир нерсенин жүздөн бир бөлүгү, белгиси %. Мисалы, 25% — жүздөн жыйырма беш, башкача айтканда төрттөн бир бөлүк.

1. Сандын пайызын табуу

Формула: сан × пайыз ÷ 100.

Мисал: 2 000 сомдун 15%ы = 2 000 × 15 ÷ 100 = 300 сом.

2. Бир сан экинчисинин канча пайызы?

Формула: бөлүгү ÷ бүтүнү × 100.

Мисал: класста 40 окуучу бар, анын 10у кыздар. 10 ÷ 40 × 100 = 25%.

3. Пайызга көбөйтүү же азайтуу

Баасы 5 000 сом болгон буюмга 20% арзандатуу берилсе: 5 000 × 0,8 = 4 000 сом. Ал эми баасы 10%га кымбаттаса: 5 000 × 1,1 = 5 500 сом.

Оозеки тез эсептөө

  • 10% — санды 10го бөлүңүз: 3 500 → 350.
  • 5% — 10%дын жарымы: 350 → 175.
  • 50% — санды экиге бөлүңүз.
  • 1% — санды 100гө бөлүңүз.

Кеңеш

Арзандатууларды салыштырганда пайызга эмес, акыркы баага караңыз: «30% арзандатуу» дайыма эле эң арзан баа дегенди билдирбейт.

Мукабадагы сүрөт: Hayden Schiff, CC BY 4.0, Wikimedia Commons.

#Башталгыч#Математика
A
Автор жөнүндөaiНукура платформасынын авторлорунун бири
Бардык макалалары

Комментарийлер0

Комментарий жазуу үчүн кириңиз

Кирүү

Азырынча комментарийлер жок — биринчи болуп жазыңыз!

Бардык макалаларга кайтуу