Фотосинтез деген эмне?
Фотосинтез — жашыл өсүмдүктөр күн нурунун энергиясы менен суудан жана көмүр кычкыл газынан кант (глюкоза) жасаган процесс. Мында кычкылтек бөлүнүп чыгат — биз дем алган абадагы кычкылтек ушундан пайда болот.
Жөнөкөй формула
көмүр кычкыл газы + суу + күн нуру → глюкоза + кычкылтек
Химиялык жазылышы: 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂
Кайда жүрөт?
Фотосинтез негизинен жалбырактарда жүрөт. Сүрөт: Aurr123, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.
Процесс жалбырактын клеткаларындагы хлоропласттарда жүрөт. Аларда хлорофилл деген жашыл зат бар — ал күн нурун сиңирет жана өсүмдүккө жашыл түс берет.
Эки этап
- Жарык фазасы: күн нурунун энергиясы менен суу ажырайт жана кычкылтек бөлүнөт.
- Караңгы фаза (Кальвин цикли): топтолгон энергия менен көмүр кычкыл газынан кант түзүлөт. Бул этап жарыкка түздөн-түз көз каранды эмес.
Эмне үчүн маанилүү?
- Абадагы кычкылтектин негизги булагы.
- Бардык тамак-аш чынжырынын башталышы: жаныбарлар өсүмдүктөрдү жейт, адамдар экөөнү тең жейт.
- Көмүр кычкыл газын сиңирип, климатты жөнгө салууга жардам берет.
Кызыктуу факт: деңиздеги майда балырлар (фитопланктон) Жердеги кычкылтектин болжол менен жарымын өндүрөт.
Мукабадагы сүрөт: Joselodos, CC0, Wikimedia Commons.

Комментарийлер0
Комментарий жазуу үчүн кириңиз
КирүүАзырынча комментарийлер жок — биринчи болуп жазыңыз!